Nhân clip của bạn
Trương Văn Hải
(Quốc học 1967-1974) và Thầy Nguyễn Phú Phụng khi nhớ về "Đại quãng
diễn" (ĐQD) của trường Quốc học Huế được tổ chức vào ngày 26-12-1973,
mình ghi lại một ít kỷ niệm về Đại quãng diễn này.
Trong ký ức của một học sinh Quốc học vào thời đó, mình nghĩ chắc không ai có thể quên được sinh hoạt này của trường.
Ý tưởng về việc tổ chức ĐQD, theo mình nhớ là do Thầy Phan khắc Tuân
(Hiệu trưởng), thầy Châu văn Tăng (Thầy dạy Sử-Địa - mất năm 2001), cùng
tập thể giáo viên của trường và được manh nha từ đầu hè.
Nên vào
đầu năm học 1973-1974, các Thầy đã giao đề tài cho từng lớp chuẩn bị từ
tháng 10, dự kiến cho đến cuối tháng 12-1973, chính thức thực hiện cuộc
ĐQD này.
Đề tài được giao cho từng lớp chuẩn bị với phương châm là
tự túc hoàn toàn, tự suy nghĩ, tự sắp xếp từ dụng cụ cho đến việc tổ
chức hình thức phù hợp.
Đề tài mà các thầy đã chọn để giao cho lớp
rất phong phú và đa dạng, từ sự phát triển của nòi giống (Lạc Long
quân-Âu Cơ, 1 trứng nở trăm con, vua Hùng, sự tích bánh dầy-bánh chưng,
hai Bà Trưng, Bà Triệu, chiến thắng của Vua Quang Trung Nguyễn Huệ, các
dân tộc ít người...),cho đến các đề tài ngoài nước như quý tộc Ấn độ,
Tôn ngộ không thỉnh kinh, ban nhạc nước ngoài kỳ quái ...khó nhất là mấy
đề tài trong thơ văn, thật mơ hồ, khó mà diễn tả bằng hình tượng như
câu ca dao "Hỡi cô tát nước bên đường, sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi,
Vinh quy bái tổ.....
Đề tài của lớp mình lúc đó là Lạc Long quân-Âu Cơ và một trứng nở trăm con.
Quả thật là một đề tài khá hóc búa, lớp mình chỉ có gần 40 anh em, làm
sao có đủ 100 con đây ? Mình nhớ lúc đó Nguyễn Thông là lớp trưởng xông
xáo hỏi thầy Hoàng đức Thạc (Giáo viên hướng dẫn lớp) ...và được thầy "điều động" cho 2 lớp Sáu làm 100 con cho vua Lạc và bà Âu cơ. Nên
đã có có được "100 con", giải quyết được một "cái búa hóc".
Cái hóc
búa tiếp theo là áo quần trang phục ! Làm sao phải ăn mặc giống như
người thời đó...hơn nữa không chỉ lo áo quần cho lớp...đàn anh tụi mình
phải lo luôn trang phục cho 2 lớp Sáu làm con nữa để cho phù hợp với cha
Lạc, mẹ Âu.
Cả lớp túm tụm, bàn ra tính vào về cái chuyện áo
quần...cuối cùng bật ra được ý tưởng là lấy bao bố đựng gạo (loại 100kg)
cắt may theo kích cở từng người và dùng sơn "vẽ rồng vẽ rắn" lên đó làm
sao cho giống áo quần được làm bằng da thú. Quần thì chỉ đến nữa gối,
còn 2 ống quyển để trần...!(cho đẹp mà !)
Nhưng than ôi, áo quần thì
được rồi nhưng ĐQD lại tổ chức vào mùa Đông, mưa phùn, gió rét ở xứ Huế
lạnh căm người, với cái áo phong phanh quấn quanh người như rứa thì chỉ
đi nữa đường đã thâm tím người vì lạnh...làm răng đây ? Áo quần không
thể thay đổi, thời tiết thì phải chịu, ĐQD phải tham gia,,...Ồ mà...
"thân trai ngại gì giá rét" nên có lòi tay, lòi chân một chút, chịu lạnh
mấy chút cũng không sao....tuy vậy phải nhờ tổ hậu cần của lớp nấu trà
gừng tiếp tế để uống trên đường chống lại phần nào cái lạnh xứ Huế.
Cả lớp tập trung tại nhà Ngô thiện Nhân (đầu đường lên dốc Nam giao cạnh
cầu Bến Ngự) để làm dụng cụ cho đề tài này, lớp mình làm 01 cái trứng
lớn bằng tre và dán giấy bên ngoài trông như trứng thật; 2 cái kiệu
...một cho vua Lạc long quân và một cho bà Âu cơ. Làm mệt thì chạy lên
quán không tên cạnh cầu Bến Ngự của M.L. (nữ Đồng Khánh) vừa uống cafe
vừa "ngắm" cô chủ cho bớt mệt....xong về làm tiếp. Cứ như thế lớp tập
trung từng nhóm để hoàn thành dần mọi phần việc.
Lúc chọn ai để vào
vai 2 nhân vật này, lớp cũng đã "ì xèo" tranh cải, một nhóm chọn Nguyễn
Thông là lớp trưởng đóng vai Lạc Long quân vì Thông to con, mặt mũi
"ngầu", có vẽ "chinh chiến" lắm, nếu so với vua Lạc chắc giống đến tám,
chín phần (võ sư đai đen mà..!). Nhưng cũng vì to tê quá nên đứng trên
cái kiệu làm vua để cho mấy thằng còm trong lớp gánh "vua Lạc Thông"
quanh Huế một vòng chắc về thằng nào thằng nấy cũng xệ vai, lõng cốt
hết.
Nên chi lớp đã chọn Lương kim Bình, tướng tá nho sinh, trắng
trẻo, nhìn bề ngoài chắc nhẹ hơn Nguyễn Thông nhiều, để cam tâm gánh vua
này mà đi. Hơn nữa cũng có lý do là Lương Kim Bình đẹp trai chắc cũng
dòng dõi con Hồng cháu Lạc mà.
Bà Âu Cơ, lúc đầu lớp chọn Trần kim
Duy Tân vì cái mặt trái xoan, trắng hồng mà giả gái thì quả là đẹp gái.
Có điều ốm quá, nhong nhỏng như cây tre, tướng tá đó làm sao mà đẻ 100
con được...tính tới tính lui lớp đã chọn Phạm bá Hùng vào vai bà Âu
Cơ...và "Âu Cơ" Hùng cũng làm cho nhiều người "ngẩn ngơ"....
Đại
quãng diễn chính thức diễn ra vào ngày 26 tháng 12 năm 1973, trong không
khí lành lạnh của mùa Đông Huế (sau lễ Giáng sinh 01 ngày), may mà trời
không mưa. Trên đường đi thỉnh thoảng chỉ có mưa phùn lất phất nhè nhẹ.
Phần đầu của ĐQD qua cầu Mới (cầu Phú xuân) đến cửa Thượng tứ mà đuôi
của đoàn chưa ra khỏi trường cổng trường, học sinh các trường bạn...và
người dân Huế đứng 2 bên đường để xem đoàn đi qua.
Lớp tôi, thay
phiên nhau gánh vua Lạc-bà Âu theo đoàn. Lương kim Bình (trong vai vua
Lạc Long quân) đứng trên kiệu tay cầm cây giáo với vẽ uy nghi, hùng
tráng, mạnh mẽ...tuy vậy có lúc cũng run người vì lạnh.
Mấy thằng
còm còn lại trong lớp cứ thay phiên nhau gánh kiệu đi chầm chậm theo
đoàn, hễ thấy mệt hay đau vai lại thay nhau để gánh 2 cái kiệu.
Cứ
thế trong cái lạnh run người của mùa Đông Huế, đoàn đi qua các đường
phố, 2 bên đường là ánh mắt chiêm ngưỡng của nhiều người, chắc có lẽ đây
cũng là một sinh hoạt hiếm có từ trước đến nay, lại do một trường tổ
chức.
Vẫn chưa có chút nắng nào, trời vẫn sụt sùi nhưng chúng tôi
chẳng thấy lạnh ....mà lại thấy trào dâng lòng tự hào vì mình là một
thành viên, là một học sinh và may mắn được tham gia vào Đại quãng diễn
này của trường.
Đoàn về đến trường không xảy ra sự cố nào. Lớp chúng
tôi tê người vì lạnh, mấy em lớp Sáu lại càng lạnh hơn nhưng đều rất
vui vì đã hoàn thành đề tài của lớp trong ĐQD của trường.
Vào cuối
năm học 1973-1974, tôi được nghe mấy thầy bàn kế hoạch cho năm sau sẽ
không làm ĐQD nữa mà sẽ tổ chức một khoa thi (thi hương, thi hội, thi
đình) để sĩ tử lều chõng lên kinh (kinh thành Huế) dự thi theo một khoa
thi của triều Nguyễn, dự kiến sẽ làm ở công viên dọc theo bia Quốc học
và trước trường Đồng khánh. Nhưng vì nhiều lý do, tâm nguyện này không
thực hiện được mãi cho đến sau này.
Năm sau, trường Đồng khánh cũng
theo mô hình ĐQD của trường Quốc học để tổ chức một sinh hoạt tương tự
trong dịp Kỷ niệm của Trường và có nhờ "chuyên gia" làm voi của Quốc học
sang trợ giúp làm con voi cho trường.
Đại quãng diễn năm đó chắc
hẳn gây được tiếng vang lớn trong lòng người dân Huế, ghi dấu ấn của
trường Quốc học so với các trường khác trong khu vực vì những kỳ tích mà
nó đạt được.
Là người con xa Huế, khi đắm chìm trong ký ức, nhớ về
Huế một thời, tôi lại nhớ đến Thầy Cô, bạn bè Quốc học thân yêu và liên
tưởng đến Đại quãng diễn này. Một đời học sinh đã qua, đã từng tham gia
vào ĐQD 1973, tôi chưa từng thấy trường nào tổ chức một sinh hoạt "để
đời" như trường Quốc học của tôi.
Cảm ơn Thầy Phan khắc Tuân, Thầy
Châu văn Tăng và tập thể giáo viên của trường Quốc học Huế (thời kỳ
1973) đã cho tôi được đóng góp vào một kỷ niệm của trường cũng như khắc
ghi vào tâm khảm tôi qua Đại quãng diễn này, làm tôi không bao giờ quên
được mái trường thân yêu một thời.
Đã hơn 40 năm, trí nhớ cũng phai
nhạt theo dòng thời gian, chắc hẳn có nhiều chi tiết chỉ còn nhớ mập mờ,
mong các bạn trong lớp, trường bổ sung thêm cho kỷ niệm này của lớp
mình.
Lê Bính - 12A4 (Quốc học 1974-1975).
26-04-2016
P/S :
Về lộ trình của Đại quãng diễn lúc đó, mình nhớ là từ trường đi dọc
theo đường Lê Lợi, trường Đồng khánh, rẽ qua cầu Mới (cầu Phú xuân),
Trần Hưng Đạo, vào cửa Thượng tứ, theo đường Thượng tứ (Đinh bộ Lĩnh nay
đổi lại Đinh tiên Hoàng), Mai thúc Loan, ra cửa Đông ba, Phan đăng Lưu,
Trần Hưng Đạo, qua cầu Trường tiền, Lê Lợi và về lại trường. Lộ trình
này mình nhớ không rõ lắm nên không dám đưa vào bài viết, bạn nào còn
nhớ bổ sung thêm cho mình. Cám ơn các bạn. Thân ái.
